De renovatie van het iconische station Leeuwarden is genomineerd voor de Gulden Fenix 2026. Na jaren van ontwerpen, onderzoeken en uitvoeren straalt het station weer in zijn historische kleuren. Voor deze renovatie hebben studioSK en Movares met verschillende disciplines een integrale aanpak van het volledige stationsensemble opgesteld.
Bijzonder is dat zowel het stationsgebouw als de perronkappen rijksmonumenten zijn. De renovatie begon met het besluit van ProRail om de perronkappen te herstellen. Toen bleek dat ook de gevel van het stationsgebouw in slechte staat verkeerde, besloot NS om het herstel van gevel en vloer toe te voegen aan het project. Daarmee ontstond de kans om het station niet gefragmenteerd, maar geïntegreerd als één geheel te renoveren.
In samenwerking met NS, ProRail, de gemeentelijke monumentencommissie, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Bureau Spoorbouwmeester werd een integraal renovatieontwerp ontwikkeld. De ruimtelijke kwaliteit stond daarbij centraal: het stationsgebouw en de perronkappen zijn als één samenhangend geheel beschouwd en opnieuw op elkaar afgestemd. Door de nieuwe kleurstelling is met beide onderdelen weer een eenheid tot stand gebracht.
Een belangrijk uitgangspunt in het ontwerp was het terugbrengen van de uitstraling en kleuren uit het jaar 1904. Dat jaar markeert een bijzonder moment in de geschiedenis van het station: voor het eerst was het volledige gemoderniseerde stationsensemble, inclusief perronkappen, als één geheel zichtbaar. Destijds werd ook expliciet afgewogen hoe het stationsgebouw zich moest verhouden tot de aanwezige kappen. Die historische samenhang vormde de leidraad voor de renovatie. Architect Dmitri Levin van studioSK benadrukt de bijzondere ontwerpopgave: “We hebben met dit project de unieke kans gekregen om terug in de tijd te gaan en te bepalen hoe de kleurstelling van de kappen zich verhield tot het stationsgebouw.” Vervolgens is dat consequent doorgevoerd in alle onderdelen van het project. “Voor de kappen, de gevel en de stationsvloer is één duidelijke strategie gevolgd, waardoor een samenhangende ‘rode draad’ is ontstaan.”
Om de juiste kleurstelling te bepalen, is uitgebreid kleurhistorisch onderzoek uitgevoerd. Daarbij zijn oorspronkelijke kleuren teruggevonden in zowel de gevels als de perronkappen. Waar mogelijk zijn deze kleuren één-op-één overgenomen. Op plekken waar de oorspronkelijke kleuren niet meer te achterhalen waren, is gekozen voor een zorgvuldig beargumenteerde interpretatie. Deze keuzes kwamen tot stand in intensief overleg met alle betrokken partijen, waaronder NS, ProRail en de erfgoedinstanties.
Niet alleen esthetisch, maar ook constructief bood de renovatie een bijzondere verdieping. “Het mooie van een renovatie is dat je door constructief onderzoek en het bestuderen van archiefgegevens echt de verbinding voelt met de oorspronkelijke ontwerpers van het station,” zegt Wim van ’t Land, constructeur bij Movares. “Dat vormt een waardevolle basis om recht te doen aan een monument, terwijl je het tegelijkertijd geschikt maakt voor een nieuwe tijd.”
Ook binnen in het stationsgebouw is ingrijpend werk verricht. De oude stationsvloer is vervangen door een hoogwaardige terrazzovloer, als knipoog naar het verleden. Uit historisch onderzoek bleek dat het station vroeger eveneens over een dergelijke vloer beschikte.
Tijdens de werkzaamheden is nog gezocht naar eventuele resten van de oorspronkelijke vloer onder de huidige afwerking, maar die bleken niet bewaard gebleven. Met de nieuwe vloer is de hoogwaardige en representatieve uitstraling van de stationshal opnieuw tot leven gebracht.
De nominatie voor de Gulden Fenix 2026 geldt als een eervolle erkenning voor deze zorgvuldige, integrale aanpak. De renovatie van station Leeuwarden laat zien hoe historisch erfgoed, gedegen onderzoek en hedendaags vakmanschap samen kunnen komen in een vernieuwd, toekomstbestendig stationsensemble.
Fotografie: Rindert van den Toorn
Interesse in meer renovatie- en transformatieprojecten:
